حسين علوى مهر
296
روشها و گرايشهاى تفسيرى ( فارسى )
پيامبر اسلام ، و مادر امت بودن ، مخصوص همسران آن حضرت است . ب . آياتى كه ارتباطى به زمان يا اشخاص خاص ندارد و مطالب كلى و فراتر از زمان خود بيان مىكند كه بيشتر آيات قرآن از اين قبيل مىباشند ؛ مانند : لَنْ يَجْعَلَ اللَّهُ لِلْكافِرِينَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ سَبِيلًا « 3 » و وَ لَنْ تَجِدَ لِسُنَّةِ اللَّهِ تَبْدِيلًا « 4 » و آيات فراوان ديگر . و حال آن كه روش هرمنوتيك تنها قسم اول را در برمىگيرد ، نه قسم دوم . 3 . در تفسير اجتهادى هر نوع نظريه پردازى و قبض و بسطها در درون مفهوم دينى انجام مىگيرد كه در حقيقت هم دين است و هم مفهوم دينى كه در هر زمان به وسيلهء راسخان در علم مىتواند قابل تطبيق بر مصداقهاى خاصى باشد ، به خلاف روش هرمنوتيك كه تمام تحولات نظرى در قالب معرفت دينى صورت مىپذيرد ، نه خود دين . انديشههاى امام خمينى و تفسير هرمنوتيك از آن جا كه مبانى و قوانين هرمنوتيك ، كم و بيش در مبانى علوم اسلامى نيز وجود دارد و دانشمندان دينى همواره ديدگاههاى خود را مطرح كردهاند ، متناسب است نظرگاههاى تفسيرى امام خمينى قدس سرّه به عنوان يك انديشمند جهانى و تحولگر ، در هرمنوتيك يادآور شويم . امام خمينى ، اساس در فهم متون را نيت مؤلف مىداند ، نه انديشههاى مخاطب و خواننده ، ايشان در تعريفى ساده و روشن كه براى تفسير بيان كردهاند مىفرمايد : « به طور كلى معناى « تفسير كتاب » آن است كه شرح مقاصد آن كتاب را بنمايد و نظر مهم آن بر بيان منظور صاحب كتاب باشد » . « 5 » اساسىترين نقدى كه امام قدس سرّه بر بيشتر تفاسير وارد مىداند اين است كه ، « از مقصود قرآن و منظور اصلى انزال كتب و ارسال رسل غفلت ورزيده ، اين يك خطايى است كه قرنها است اين ملت را از استفاده از قرآن شريف محروم نموده و راه هدايت را به روى مردم مسدود
--> ( 3 ) نساء / 141 . ( 4 ) فتح / 23 . ( 5 ) امام خمينى ، آداب الصلاة / 193 .